Umsögn

---

Miðvikudaginn 6. nóvember, 2002 - Bókablað

LJÓÐ - Spor mín og vængir

Neyðaróp úr sálardjúpinu

BJARNI BERNHARÐUR

63 bls. Útgefandi Deus. 2002

Sjö ára gamall orti hann kvæði og las upp í sandkassanum. Hann var settur utan kassans.

GAGNMERKUR bókmenntafræðingur gat þess nýlega í viðtali í Lesbók Morgunblaðisns að sér þætti sem nokkuð skorti á lífsháska í nútímaskáldskap. Þessi athugasemd minnir dálítið á orð sem Steinn Steinarr lét frá sér fara fyrir hálfri öld um ný ljóð kynslóðar atómskáldanna. Kannski finnst okkur alltaf að kynslóðirnar á eftir okkur skorti allan lífsháska. Hvað sem því líður er ljóst að lífsháskann vantar ekki í ljóð Bjarna Bernharðs í nýrri bók hans sem hann nefnir Spor mín og vængir. Nær væri að segja að þau væru háskaleg. Bjarni upplifir sig sem utangarðsskáld og þótt hann setji þá upplifun í gamansamt samhengi í ljóði sem hann nefnir Utankassaskáld má til sanns vegar færa að hann hafi nokkuð verið settur utangarðs:

Sjö ára gamall
orti hann kvæði
og las upp
í sandkassanum.
Hann var settur
utan kassans.

Bjarni Bernharður er leitandi skáld. Hann reynir fyrir sér með form og innihald og ljóst er að hann kann ýmislegt fyrir sér. Skáldskapurinn er að vísu dálítið misjafn en víða glittir í perlur inn á milli. ,,Bein túlkun sannrar reynslu" þykir einkenni góðs nútímaskáldskapar svo að vitnað sé til Sigfúsar Daðasonar sem bætir við: „það er þetta lítt tempraða óp“. Fangelsisljóð Bjarna Bernharðs túlka slíka reynslu og slíkt óp betur en margt annað sem ort er nú á dögum:

Neyðaróp úr sálardjúpinu
náði eyrum hinna stríðandi fylkinga.
Rimlarnir hvítna.
Það skröltir tómlega í skráargötum
þegar lykli er snúið.
Andlit varðanna sem upplituð dula.
Það barst neyðaróp úr sálardjúpinu
í nótt.

En það er líka dálítið hófleysi í kvæðum Bjarna Bernharðs. Í sumum ljóðum fer andinn á svif. Hann gælir við súrrealisma og ruglun skynfæra í ljóðum sem nefna mætti sýruljóð en slíkur kveðskapur undirstrikar fremur en margt annað utangarðstilveru skáldsins. Má nefna sérstaklega í þessu samhengi kvæði sem hann nefnir Á bókasafninu, Atómrisarnir og Inn í sal dauðans. Í þessum ljóðum og fleiri ræður skynvillan ríkjum. „Perunóttin kom á dúkinn. / Þau sátu á bókasafninu uns dimmir hellar / komu í raðirnar. Þá hringdi beinagrindin / á rauða tígulgólfinu út.“

Kannski er þó merkilegastur sá skáldskapur Bjarna Bernharðs þar sem hnitmiðun og samþjöppun er hvað mest í látlausum smáljóðum sem líkjast japönskum hækum og tönkum. Eitt ljóðið segir einfaldlega: ,„,Sálsýki er aska / sem ekki verður tekin upp / með fingrunum." Í einu fangelsisljóðanna, sem hann nefnir Þjáningarbróðir, segir: „Hann talar um tímann / einsog skip / sem látið hefur úr höfn /

en hann stendur sjálfur / eftir á hafnarbakkanum.“ Og um orðin og vanmátt skáldskaparins hefur skáldið þetta að segja:

Orðin
hafa postulínsvængi
og hendingarnar
hrapa
í kaldri fjarlægð.

Mér þykir bók Bjarna Bernharðar um margt áhugaverð lesning. Þótt skáldskapurinn sé dálítið misjafn á köflum er þó margt sem bæði vekur áhuga og umhugsun og inn á milli eru býsna góð ljóð.

Skafti Þ. Halldórsson

---

© Morgunblaðið, 2002