Umsögn

---

Þriðjudaginn 20. desember, 2005 - Bókablað

BÆKUR - Ljóð

Ljóðahrollur

LITBRIGÐAMYGLA

eftir Kristian Guttesen. Salka. 2005

Litbrigðamygla er óvenjuleg ljóðabók og að mörgu leyti frumleg. Þetta er sjötta bók Kristians Guttesen og lesandanum verður fljótt ljóst að hér er á ferð skáld sem vandar til ljóða sinna. Textinn er blátt áfram, knappur og laus við allt skraut. Myndir eru yfirleitt nákvæmar, myndhverfingar oft hnyttilegar og vel ígrundaðar, framsetning efnisins skýr. Samt er hér á ferð torræð ljóðabók þegar kemur að túlkun, en skáldinu tekst oft ágætlega upp í að skapa óræða stemningu í henni. Textinn er ekki allur þar sem hann er séður og margræðnin er einmitt að mörgu leyti styrkur hans. Sköpunarkraftur, ferskleiki og dirfska einkenna ljóð Guttesen.

Ljóðmælandi dvelur á draugasetri ef marka má upphafsljóðið þar sem tíminn stendur kyrr og vofur reika um sali. Veruleiki og draumar renna saman þannig að bókin er með nokkrum óraunveruleikablæ. Það er samt engan veginn ókostur því hér ríkir hið magnaða andrúmsloft undirvitundarinnar. Sem dæmi má taka ljóðið "húsið" þar sem óhugnaður ríkir eins og eftirfarandi ljóðlínur gefa til kynna: "við göngum um sali dauðans á/þessu draugasetri". Gamanið kárnar enn frekar þegar líður á ljóðið og brjálæðislegar setningar á borð við þessar líta dagsins ljós: "ástin fossar úr nefjunum meðan/við göngum um myrka ganga hússins//blóðið bragðast sem geðveik þrá/hið fúla fræ einsog gamall draumur". Mitt í þessum óhugnaði tekur ljóðmælandi eftir því að ljóðin á veggjunum eru eftir hann sjálfan og í kjölfarið kemur fallegt ljóð sem heitir einfaldlega "ljóðin þín". Freistandi er að túlka þetta þannig að ljóðin séu mikilvæg og komi hér góðu til leiðar, talað er um að þau hafi lagt af stað í öndverðu og þau eru tengd vængjum og flugi.

Ljóðmælandi rifjar upp fortíð sína en erfitt er að henda reiður á henni í ljósi þess sem sagt er hér að framan. En víða bregða ljóðin upp eftirminnilegum svipmyndum, til dæmis er talað um dvöl í Ísrael, ruglingsleg unglingsár, barn sem ljóðmælandi á von á og fleira. Skemmtilegt er prósaljóðið "ferðalok/eða gömul saga" sem sett er upp sem einlægt sendibréf þar sem ljóðmælandi rifjar upp ástarævintýri sem átti sér stað fyrir tíu árum. Fyrirsögnin vísar í frægt ljóð Jónasar Hallgrímssonar og það styrkir vísunina að undirtitill er sá sami og Jónas notaði í handriti áður en Ferðalok varð fyrir valinu. Yrkisefnið er einlæg ást sem lifir þó tíminn stíi elskendum í sundur.

Ágæt tilþrif eru í ljóði sem nefnist "nótt í Namibíu". Það hefst á því skáldið skoðar byrjanir eftir Larsen sem sannarlega er göfug og friðsöm iðja en síðan beinir hann talinu að valdabaráttu og stríði sem geisar í Namibíu og þangað fór vinur þess og átti ekki afturkvæmt. Skáldið dreymir síðan þennan látna vin sem hefur breyst í "grænan demón" og ljóðið fær hálfgerðan hrollvekjuendi. Þetta ljóð er lýsandi fyrir tækni Guttesen í ljóðagerðinni, hann skapar sterkt andrúmsloft hryllings en slær ljúfari tóna í bland. Ljóðið "eftirmæli" er með þeim eftirminnilegri úr Litbrigðamyglu. Ljóðmælandi snýr aftur til lífsins og það er enginn lofsöngur heldur þvert á móti bölmóður, í síðasta erindinu segir:

að liggja í skotgröfinni á meðal dauðra
og finna lyktina sem liggur yfir öllu
þú verður ætíð þrítugur
þú hittir einungis fyrir steinstyttur
aðeins stakar blóðidrifnar afturgöngur
ekkert nema hina gegnköldu morgungolu

Það er heilmikill kraftur og ferskleiki í þessari ljóðabók Kristians Guttesen. Það er vissulega nokkuð dökkt yfir henni á köflum en birta leikur stundum um sviðið og hlýlega er ort um ást og mannleg samskipti. Hrollvekjan og óhugnaðurinn fá sinn skerf í bókinni og ekki má gera lítið úr þessum þáttum sem hafa verið drjúgur þáttur í sköpun ljóðskálda nútímans. Nægir þar að nefna hin frægu frönsku skáld á 19. öld Baudelaire, Rimbaud. Það sem stendur upp úr að lestri loknum er að Guttesen skrifar vandaðan texta, margræðan og oft áhrifamikinn.

Guðbjörn Sigurmundsson

---

© Morgunblaðið, 2005